Myndir ársins 2010

Það er dularfullt hvað Íslandi tekst að draga að sér heimsathygli. Á undanförnum árum hafa efnahagsmálin beint kastljósinu að landinu – upphaflega vegna góðæris, síðar vegna hrunsins.

Á síðastliðnu ári setti ofsalegt eldfjall mark sitt á byggðir, fólk og engi á breiðu svæði. Á sama tíma tókst gosinu að loka flugleiðum um alla Evrópu með öskuskýi. Þetta munum við vel því við sáum myndir af því.

Þegar maður kemur utan að, eins og ég, og skoðar Ísland er það með blöndu af þekkingu og fordómum. Það er að segja, ég byrjaði með það sem ég hélt ég vissi – svo langt sem það náði.

En eftir nokkurra daga vinnu í dómnefndinni, meðan við komum okkur saman um vinningshafana í hverjum flokki, var ég margs vísari og vissi meira um daglegt líf og hugsanir fólks í Norður-Atlantshafi. Ég hafði þá séð brot úr daglega lífinu í frosnum augnablikum. Hver sem skoðar ljósmyndirnar og sökkvir sér niður í sögur þeirra verður vitrari er hann fer héðan. Sumir taka myndefnið sem sjálfsagðan hlut, aðrir hafa fengið innsýn í nýjan heim þekkingar og reynslu. Þetta á við hvort sem þú ert Íslendingur eða ferðamaður.

Ljósmyndasamkeppni af þessu tagi er alltaf erfið viðureignar. Þegar ljósmyndari fer yfir myndir sínar frá síðasta ári í leit að viðeigandi myndefni í keppnina er hann um leið að gera faglega úttekt á sinni eigin vinnu.

Sum verkefnin voru ógerleg, sum hefðu orðið stórkostleg hefði ljósmyndarinn aðeins haft meiri tíma – og sumar myndir hafa verið svo misnotaðar og breyst svo mikið í höndum ritstjóra eða umbrotsmanna að þær skipta eiginlega engu máli lengur.

En svo birtast líka gersemar. Þú hefur t.d. mætt á atburð sem allir eiga að mynda, en það er samt bara þín mynd sem er vel ígrunduð, almennilega tekin og prentast í mestu gæðum. Slíkar myndir vekja strax athygli þína þegar þú blaðar í gegnum ársverkið. Á sama hátt vekja slíkar myndir athygli þegar dómnefnd skoðar hundruð ljósmynda á skömmum tíma.

Þetta eru myndirnar sem snerta skilningarvit okkar og tilfinningar.

Vel gerð ljósmynd getur fangað augnablikið þegar krafturinn í því nær hámarki. Nákvæmlega á þeim tímapunkti sem líkamar okkar bregðast við með viðbjóði, með hlýju eða með andúð. Máttur ljósmyndunar liggur í því að hún getur safnað allri reynslu skilningarvita okkar í eitt stef. Við finnum jafnvel hljóð eða lykt bara með því að horfa á mynd – þótt við séum víðsfjarri atburðinum.

Myndirnar sem þið sendið í Myndir ársins spegla okkar tíma. Raunveruleikinn verður skærari nú þegar við skynjum hann gegnum sögurnar sem þessar ljósmyndir segja.

Ljósmyndarar eru sagnamenn. Eftir að hafa heimsótt Ísland er ég mest hræddur um að forsendurnar fyrir stórkostlegri ljósmyndun séu í hættu hér. Ljósmyndarar eru hlaðnir verkefnum og þegar myndirnar koma á prent hafa misskilinn forgangur, hræðilegt snið og lélegur skurður oft skemmt þær.

En ég hef orðið vitni að ótrúlegri þrautseigju ljósmyndara við að reyna eitthvað nýtt og leggja meira á sig. Að taka stórkostlegar ljósmyndir er mikil barátta. En baráttan hefst hjá ljósmyndaranum sjálfum. Þegar honum tekst vel upp er það augljóst og verðskuldað – slík afrek má sjá í þessari bók.

Ég óska öllum vinningshöfum til hamingju og öllum ljósmyndurunum góðs gengis.

Thomas Borberg, aðalritstjóri ljósmynda, Politiken